Chiến sự nổ ra tại Trung Đông được dự báo sẽ không gây ảnh hưởng đáng kể đến Việt Nam, một phần nhờ tỷ trọng xuất khẩu của Việt Nam sang Trung Đông hiện chiếm dưới 3% tổng kim ngạch xuất khẩu.

Một phần khác là khả năng xảy ra chiến dịch tác chiến trên bộ có quy mô lớn và kéo dài tại Iran là tương đối thấp, ông Michael Kokalari, Giám đốc Phòng Phân tích kinh tế vĩ mô và nghiên cứu thị trường và bà Thái Thị Việt Trinh, chuyên gia phân tích kinh tế vĩ mô của VinaCapital đánh giá trong phân tích mới nhất.

Tác động của chiến sự với vĩ mô Việt Nam

Theo phân tích của VinaCapital, giá dầu toàn cầu đang tăng khoảng 30% kể từ đầu năm và nhiều khả năng đẩy lạm phát CPI của Việt Nam từ khoảng 2,5% so với cùng kỳ lên gần 4% trong những tháng tới.

Nhóm xăng dầu chiếm khoảng 4% trong rổ CPI nhưng nhóm lương thực thực phẩm chiếm gần 36% rổ CPI với phần lớn được sản xuất trong nước cũng tạo dư địa chính sách để hạn chế tác động của cú sốc lạm phát tạm thời lên nền kinh tế.

Giá dầu tăng cũng sẽ gây áp lực một phần lên tăng trưởng GDP, do Việt Nam nhập khẩu ròng năng lượng khoảng 1% GDP so với lượng năng lượng tiêu thụ (dù có khai thác dầu thô và khí). Dù vậy, trong bối cảnh kinh tế bị tác động, Chính phủ tương đối dễ dàng bù đắp lực cản này bằng các biện pháp kích thích.

Ngoài ra, đà tăng giá dầu do căng thẳng hiện tại có thể được "giảm sốc" phần nào bởi việc OPEC dự kiến tăng sản lượng từ tháng 4 và tồn kho xăng dầu - đặc biệt tại Trung Quốc - được cho là đang ở mức cao nhất trong nhiều năm tính đến đầu năm 2026.

Dù vậy, USD mạnh lên và giá vàng tăng (nhu cầu trú ẩn) có thể gây áp lực mất giá lên VND. Kết hợp với CPI cao hơn sẽ củng cố dự báo trước đó rằng lãi suất huy động 12 tháng tại Việt Nam có thể tăng thêm 50 - 100 điểm cơ bản trong năm nay lên khoảng 7%/năm.

Những ngành nào hưởng lợi

Chiến sự tại Trung Đông đã đẩy giá dầu và vàng tăng, kéo theo khả năng tăng phí vận tải/đường biển. Điều này có thể tạo áp lực tăng lên lãi suất tại Việt Nam do lạm phát và biến động tỷ giá.

Theo các chuyên gia VinaCapital, các doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu sẽ ghi nhận lợi nhuận từ lượng hàng tồn kho hiện tại. Cùng với đó, doanh nghiệp lọc hóa dầu sẽ được hưởng lợi nhờ biên lợi nhuận lọc dầu mở rộng đi kèm với giá dầu tăng cao, các công ty dịch vụ dầu khí phụ trợ cho hoạt động thăm dò và khai thác cũng hưởng lợi từ giá dầu lên cao.

Các doanh nghiệp sản xuất cao su tự nhiên cũng được hưởng lợi nhờ mối tương quan chặt chẽ giữa giá cao su tổng hợp và giá dầu, từ đó đẩy giá cao su tự nhiên tăng.

Tuy nhiên, trong trường hợp eo biển Hormuz bị đóng trong thời gian dài, doanh nghiệp bán lẻ xăng dầu sẽ gặp khó khi tìm nguồn sản phẩm dầu mỏ thay thế từ Trung Đông. Doanh nghiệp đầu ngành khí tự nhiên của Việt Nam cũng có thể gặp khó trong việc tìm nguồn LPG nhập khẩu để bán tại Việt Nam.

Liên quan đến cước vận tải tăng, các doanh nghiệp vận tải biển trong nước được hưởng lợi từ cước vận tải cao hơn và khả năng các tuyến đường di chuyển bị kéo dài do chiến tranh.

Các cổ phiếu cảng biển niêm yết tại Việt Nam vốn cũng nhóm thường được hưởng lợi từ các căng thẳng địa chính trị trong quá khứ. Nguyên nhân bởi cước vận tải tăng cao có xu hướng kéo theo phí bốc dỡ và lưu bãi của các doanh nghiệp khai thác cảng gia tăng.

Ở chiều tác động tiêu cực, một số ngành sẽ bị ảnh hưởng là hàng không, du lịch, các doanh nghiệp trong ngành này cũng như các doanh nghiệp xuất khẩu sang Trung Đông có thể bị sụt giảm doanh số.

Kịch bản chiến sự kéo dài

Các chuyên gia địa chính trị mà VinaCapital theo dõi đều đồng tình với quan điểm rằng xung đột đang chuyển hóa thành một "cuộc chiến tiêu hao" với nhiều khả năng kéo dài trong nhiều tuần, khi không bên nào tung được đòn mang tính quyết định. 

Một yếu tố khiến kịch bản hạ nhiệt nhanh trở nên phức tạp hơn là việc đòn tấn công chủ chốt nhằm vào các lãnh đạo cấp cao của Iran dường như đã khiến các đơn vị quân đội Iran vận hành theo trạng thái bán tự chủ. Diễn biến này có thể làm gia tăng độ khó cho bộ máy lãnh đạo mới của Iran trong việc đưa ra một lệnh ngừng bắn.

Một số chuyên gia/định chế uy tín (Standard Chartered, Goldman Sachs) ước tính xác suất 10 - 20% cho kịch bản xung đột kéo dài có thể dẫn tới Eo biển Hormuz "đóng cửa hoàn toàn". Kịch bản này có thể đẩy giá dầu lên trên 100 USD/thùng trong tương lai gần.

Tuy nhiên, các chuyên gia của VinaCapital cho rằng đây là kịch bản xác suất thấp.

Trong kịch bản đó, các nhà hoạch định chính sách Việt Nam sẽ đối mặt ba thách thức lớn là lạm phát có thể vượt 5%, đẩy lãi suất huy động 12 tháng lên trên ngưỡng 7 - 8%; tăng trưởng kinh tế giảm khoảng 1 điểm phần trăm do giá dầu duy trì ở mức cao.

Cùng với đó, xuất khẩu của Việt Nam có thể suy giảm đáng kể, nhiều khả năng kéo giảm thêm khoảng 1 điểm phần trăm trong tăng trưởng GDP.

Tổng mức tác động dự kiến làm giảm khoảng 2 điểm phần trăm đối với tăng trưởng GDP của Việt Nam trong kịch bản "chiến sự kéo dài".

Trong kịch bản này, tâm lý đối với thị trường chứng khoán và bất động sản rất tiêu cực. Tâm lý đối với thị trường chứng khoán và bất động sản sẽ rất tiêu cực.

Ngoài yếu tố tâm lý, thực tế tại Việt Nam cũng cho thấy dòng tiền của người gửi tiết kiệm thường có xu hướng rút khỏi chứng khoán khi lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng vượt 7 - 8%/năm.

Đồng thời, mặt bằng lãi suất tiền gửi trên 7 - 8% thường kéo lãi suất vay mua nhà lên trên 12 - 13%/năm, nhu cầu mua nhà thường suy giảm đáng kể.